|
هارمونی عمومی
تنال ( قسمت اول ) | آموزش گیتار
هارمونی عمومی تنال (
قسمت اول )
عناصر موسیقی : گام ها و فواصل
موسیقی در ذات همه فرهنگ ها و تمدن ها وجود
دارد . همین موضوع به تنهایی نشان می دهد که
غریزه ایجاد موسیقی از بنیاد های طبیعت انسانی
است . موسیقی را به عنوان یک هنر آئینی میتوان
تا سه هزار سال پیش و حتا پیشتر دنبال نمود .
اما موسیقی آنگونه که ما می شناسیم از
جوانترین هنرها است که اصولا به حدود کمتر از
هزار سال پیش باز می گردد . در این مقالات
عمدتا به سنت موسیقی غرب پرداخته خواهد شد .
موسیقی هنری غرب به سه دلیل غنی ترین سنت
موسیقائی محسوب می شود
تکامل تاریخی مشخص و منسجم ، شاهکارهای
گوناگون جاودان آن و تنوع بی پایان دستاوردها
و شخصیت هائی که شاخص تکامل آن می باشند . حتا
موسیقی سبک ( papular music) سده بیستم با برد
عظیم و گسترده اش ، بیشتر مدیون موسیقی غرب
است تا هر موسیقی دیگر .
در آموزش تئوری موسیقی نخست به بررسی عناصر
سازنده موسیقی خواهیم پرداخت ، یعنی چیزهایی
که موسیقی را بوجود می آورند و چگونگی ترکیب
آنها .
نکات مربوط به فرم و ساختار موسیقی از همان
آغاز مورد بررسی قرار خواهد گرفت . اصوات
موسیقی یعنی نت ها ، بسامد ( فرکانس
Frequency) یا زیر و بمی (Pitch) مشخصی دارند
و کشش ، شدت و دیگر مشخصات آنها نیز در یک
قطعه موسیقی به دقت ثبت می گردد
سنجش فواصل از روی گام :
واحد بنیادی موسیقی فاصله می باشد . این
اصطلاح برای سنجش نسبت زیر و بمی دو نت بکار
می رود . اگر دو نت به صورت همزمان به صدا در
آیند آنرا فاصله هارمونیک و در صورتیکه بدنبال
هم بیایند ، فاصله ملودیک می نامیم .
نت های تشکیل دهنده یک فاصله از گام ها مشتق
می شوند که رایج ترین آنها گام های دیاتنیک
هفت نتی ماژور (major) و مینور (minor) می
باشند . موسیقی تنال که بیشترین آثار بین سال
های 1700 و 1900 میلادی را در بر می گیرد ،
مبنی بر گام دیاتنیک است .
تفاوت میان گام های مینور و ماژر به چگونگی
توزیع فواصل یک پرده ای و نیم پرده ای در آنها
مربوط می گردد . گام ماژوری که بر پایه نت دو
بنا گردد گام دو_ماژور (c_major) نامیده می
شود
سه شکل متقاوت از گام مینور وجود دارد . گام
مینور طبیعی ( natural minor ) به سه نت
متفاوت نسبت به گام ماژور ، گام مینور
هارمونیک ( harmonic minor) و گام مینور
ملودیک ( melodic minor)
مجموعه همه نت هایی که معمولا در محدوده یک
اکتاو مورد استفاده قرار می گیرند گام
کروماتیک ( chromatic scale ) را تشکیل می
دهند . این گام کلا از فواصل نیم پرده ای ، که
کوچکترین فاصله مورد استفاده در موسیقی غرب می
باشند تشکیل می شوند
نمونه زیر گام کروماتیکی را که همه خطوط حامل
را در بر می گیرد بطور بالارونده و پایین
رونده نشان می دهد
از هر نت ، تا نت همنام پس از آن یک اکتاو (
octave ) نامیده می شود . هر اکتاو در
برگیرنده 12 نیم پرده می باشد که بوسیله شستی
های سفید و سیاه نشان داده می شوند
در نتیجه ، گام کروماتیک نماینده مجموعه همه
نت های مورد نیاز در یک اکتاو می باشد
هر گام دیاتنیک ، زیر مجموعه ای هفت نتی از
گام کرومانیک بشمار می رود . همه گام های
ماژور ، نابسته به نت پایه یا تنیک آنها ،
دارای توزیع مشابهی از فواصل یک پرده ای و نیم
پرده ای می باشند .
شکلی که مشاهده خواهید کرد مجموعه همه گام های
ماژور را که هر یک بر مبنای یکی ار نت های
دوازده گانه گام کروماتیک تشکیل شده اند نشان
می دهد
این ترتیب ویژه گام ها را که بر اساس شمار
افزایشی دیزها ، و یا شمارش کاهشی بمل های
آنها سازمان یافته است ، دایره پنجم ها می
نامند که در آن تنیک هر گام نسبت به تنیک گام
پیشین یا پسین خود به فاصله پنجم قرار دارد
ملودی مشخصه یک گام ماژور معمولا تنها با
کاربرد نت های همان گام ساخته می شود . از این
رو میتوان نت های یک گام را چون الفبائی در
نظر گرفت که هر کدام از حروف آن را میتوان هر
چند بار و به هر ترتیبی که لازم باشد برای
تشکیل یک ملودی به کار برد
درجه های گام
هفت نت تشکیل دهنده گام دیاتنیک را درجه های
گام می نامند که معمولا با اعداد رومی از I تا
VII نمایش داده می شوند و با نام های زیر
مشخص میگردند
I – تنیک ( tonic ) ( نت مرکزی ، نت مایگی )
II – روتنیک ( supertonic ) ( یک درجه بالاتر
از تنیک )
III – میانی ( medihnt ) ( میان تنیک و نمایان
)
IV – زیر نمایان ( subdominant ) ( نمایان
پائینی ، به فاصله نمایان از تنیک اما در جهت
عکس آن )
V – نمایان ( dominant) ( نت برجسته و چیره
گام )
VI – زیرمیانی ( submediant) ( میان تنیک و
زیر نمایان )
VII – محسوس ( leading tone ) ( نت راهنما با
گرایش بسوی تنیک )
باید توجه داشت که اصطلاح محسوس تنها هنگامی
به کار می رود که فاصله درجه هفتم تا تنیک نیم
پرده باشد ، مثلا در گام ماژور یا مینور
ملودیک بالارونده . در صورتیکه این فاصله یک
پرده باشد .
مثلا در گام مینور ملودیک پائین رونده ( چون
گرایش آن به سوی تنیک کاهش می یابد ) درجه
هفتم دیگر محسوس خوانده نمی شود ، بلکه به آن
درجه هفتم مینور و یا زیرتنیک ( subtonic) می
گویند
ادامه دارد ...
منبع :
پارس
نايس
www.parsnice.com
|
