|
|
| |
|
|
|
|
موسيقى زبان خداوند است
اگر بخواهيد بشمريد، تعداد اجراهاى قابل قبول
از آثار كلاسيك در تهران و در طول يك سال، از
انگشتان دست تجاوز نمى كند. البته هر حركتى در
جهت حفظ فضاى موجود و جذب توجه مخاطبان به
تماشاى كنسرت هاى كلاسيك قابل تقدير است. با
برآوردى از وضعيت سازهايى كه در اختيار
نوازندگان قرار دارد، بودجه تخصيص يافته به
مقوله موسيقى، نبود رهبران اركستر با قابليت
كافى، فضاى فعلى كه تلاش در جهت حذف موسيقى
كلاسيك را از فضاى موسيقايى كشور به ذهن
متبادر مى كند، حتى از اركستر سمفونيك تهران
هم به عنوان برترين گروه منسجم در صدر فهرست
گروه هاى اجراكننده آثار كلاسيك بيش از اين
نمى توان انتظار داشت. هر چند كه سالن هاى
نيمه خالى از تماشاگر به خصوص در اجراهاى اخير
اركستر سمفونيك تهران، بايد از مدت ها پيش
مسئولان را به اين آگاهى رسانده باشد كه اين
سطح از اجرا نمى تواند در جذب مخاطبان كه
اكثراً از دوستداران پيگير اجراهاى خوب هستند
موفق باشد.مقبوليت يك اجراى اركسترال متوجه
چندين عامل است از جمله:
- انتخاب صحيح آثارى كه بايد اجرا شوند،
- توانايى و تسلط نوازندگان بر اجراى صحيح و
درك درست از قطعه، و مهمتر از دو عامل قبلى،
توانايى رهبر اركستر كه درواقع اين دو عامل
نيز در زيرمجموعه توانايى هاى رهبر اركستر
قرار مى گيرد.
اما توانايى رهبر اركستر نيز در چند شاخه
تقسيم مى شود:
- تسلط ذهنى در شناخت و انتخاب آثار،
- خلاقيت در رهبرى آثار كه بنا بر اقتضاى
بيانى اثر، چه برداشتى را به شنونده ارائه
دهد،
- دانش كافى نسبت به توانايى نوازندگان كه
چيدمان صحيح اركستر را در پى دارد،
- روانشناسى مخاطبان در اين جهت كه مى تواند
رهبر اركستر را در انتخاب و اجراى اثر هدايت
كند.
اما با بررسى كارنامه اجراهاى اركسترال آثار
كلاسيك در طول لااقل ۱۰ سال اخير، به واقع چند
اجرا از چنين ويژگى هايى برخوردار بوده اند؟
و اگر در چنين شرايطى، يك گروه از نوازندگان
خارجى به رهبرى فردى كه تمام خصايص برشمرده در
او مهياست، حتى به فرض استفاده از رانت هاى
خاص، بتواند اجراهاى خوب به جامعه دوستدار
موسيقى صحيح عرضه كند، بر چه اساسى بايد دست
به انتخاب زد؟ آن هم با در نظر گرفتن اين نكته
كه دستمزد گروه نوازندگان خارجى از بودجه
داخلى پرداخت شده و آنان اين دستمزد را در
خارج از مرزهاى ايران و در كشور خود خرج
خواهند كرد؟در چنين شرايطى، متاسفانه يا
خوشبختانه براى دوستداران موسيقى صحيح، همان
معيار علاقه مندى به تماشاى اجراى خوب بر
روحيه وطن پرستى و ملى گرايى مى چربد. بررسى
ميزان استقبال از اجراهاى اركستر رودكى به
رهبرى لوريس چكناواريان مويد اين ادعاست.
اركستر ۱۷ نفره رودكى، از بهترين نوازندگان
زهى ارمنستان تشكيل شده است. نوازندگانى كه
توانايى خود را در اجراى دشوارترين آثار
كلاسيك طى چند سال اخير ثابت كرده اند.پس اين
گروه صرف نظر از رهبر اركستر كه چكناواريان
است، هر كجا كه اجرا داشته باشند، دوستداران
موسيقى صحيح را به دنبال خود خواهند كشيد. اما
مى ماند رهبر اركستر كه نقطه عطف اين مجموعه
توانمند بوده و هست.لوريس چكناواريان پس از
سال ها دورى از وطن، در سال ۷۸ و با اجراى
اپراى رستم و سهراب در تالار وحدت و در ايام
جشنواره موسيقى فجر به تهران سلامى دوباره
داد.
تنوع مخاطبان اولين اجراى اپراى رستم و سهراب
در تالار وحدت طيفى گسترده داشت: ميانسال ها
چكناواريان را با موسيقى زيباى فيلم «بى تا» و
رهبرى اركستر اپراى تهران مى شناختند و جوان
ترها از طريق اخبار جرايد.در جشنواره موسيقى
فجر سال ۷۹، ۵ شب به اجراهاى چكناواريان
اختصاص داشت. هر شب با رپرتوارى متفاوت از شب
قبل و آثارى كه هيچ كدام طى دوران فعاليت
اركستر سمفونيك تهران تا آن زمان اجرا نشده
بود. سمفونى وداع هايدن، آرياهاى اپراهاى
موتسارت و سمفونى نهم بتهوون از برترين آثار
نخستين فستيوال موسيقى چكناواريان بود.از
اجراهاى چكناواريان ياد آوردن بسيار آسان است.
شما مى توانيد در مجموعه زيباترين آثار موسيقى
صحيح قطعاتى را بيابيد كه طى ۵ سال گذشته
چكناواريان اين قطعات را چه با اركستر سمفونيك
تهران و چه با اركستر زهى جمع و جور خود اجرا
كرده و هميشه اين سئوال براى من مطرح بوده كه
چرا پيش از اين و لااقل طى ۱۴ سال گذشته كه به
طور جدى، پيگير اجراهاى اركستر سمفونيك تهران
بوده ام، رهبران دائمى اركستر وجود اين قطعات
را در رپرتوار عظيم آثار كلاسيك از ياد برده
اند؟ متأسفانه طى سال هاى گذشته و به جز دو سه
مورد استثنا، فقدان تناسب قطعات انتخابى چنان
آزاردهنده بوده كه شما به عنوان شنونده، هيچ
مقدمه و موخره اى را بر مجموعه شنيده هايتان
نتوانسته ايد ايجاد كنيد و اين نكته كه لااقل
در دهه گذشته مورد كم لطفى رهبران اركستر
سمفونيك تهران قرار گرفته اتفاقاً در جذب
مخاطبان بسيار كارآمد است.
در بسيارى دفعات، به خصوص، انتخاب قطعات
تكرارى و آثارى كه صرفاً براى پر كردن رپرتوار
گزينش شده اند نشان آن بوده كه رهبران اركستر
سمفونيك تهران طى ۱۴ سال اخير تا چه حد از
سرانجام وظيفه به مسئوليت خود نگريسته
اند.چكناواريان يك اركستر زهى را در اختيار
دارد. بسيار اتفاق مى افتد كه شما در ميزان
هايى نياز به همراهى ساز بادى يا كوبه اى با
سازهاى زهى را احساس مى كنيد، اما جاذبه
برنامه انتخابى چنان بالاست كه اين ضعف را در
لواى خود پنهان مى كند. و علت اصلى تأييد ذهنى
اغلب قطعاتى كه در اجراهاى چكناواريان شنيده
ايم، برخوردارى اين رهبر اركستر ۶۷ ساله از
دانش روانشناسى مخاطب است. چكناواريان مى داند
كه بايد در ميان مخاطبان خود به دنبال طيف هاى
گوناگون باشد: ۱- گروهى كه دوستدار موسيقى
صحيح هستند پس براى آنها قطعاتى از دوران
باروك را انتخاب مى كند و در اين اجرا از
بهترين سوليست هاى ايران استفاده مى كند. او
مى داند كه آذين موحد، خاچيك بابايان و رافائل
ميناسكاتيان چه جايگاه والايى نزد علاقه مندان
موسيقى صحيح در ايران دارند.
۲- گروه دوم به موسيقى رومانس علاقه دارند و
چندان هم در تاريخچه و تئورى موسيقى موشكافى
نمى كنند. پس براى آنان ليلى و مجنون، خسرو و
شيرين و قطعات به يادماندنى را اجرا مى كند.
۳- اين گروه درآميخته اى از هر دو هستند.
چكناواريان مى داند كه مردم ايران تشنه شادى
هستند چه علاقه مند جدى موسيقى صحيح باشند يا
نباشند. و شب اشتراوس را براى تمام مردم ايران
اجرا مى كند. وى با وجود آنكه سال ها در ايران
سكونت نداشته اما پيوند ذهنى خود را با وقايع
و رخدادهاى وطن پيوسته داشته و عجيب است كه
رهبران اركستر سمفونيك تهران كه اتفاقاً تجربه
دورى از وطن را چنين دورودراز نداشته اند از
اين دانش بى بهره اند.
واقعيت اين است كه چكناواريان، مخاطبان خود را
دوست دارد. عاشقانه دوست دارد. و شايد مهمترين
ويژگى يك رهبر اركستر صرف نظر از تمام خصايص
آكادميك همين باشد. اصلاً اين تنها ويژگى است.
بايد عاشق بود تا زبان موسيقى را فهميد و
عاشقانه به اين زبان گفت وگو كرد.
لوريس ۶۷ساله در آخرين فستيوال موسيقى خود در
تهران _ خرداد و تير ۸۳ _ مى گويد: «موسيقى
زبان خداست».
و مگر نه آنكه خداوند عشق را آفريده است؟
منبع :
پارس
نايس
www.parsnice.com
|
|
| |
|
|
|
|
